هستی شناسی و جهان شناسی از دیدگاه قرآن

Question

یکی از خصوصیت های جهان هستی با توجه به یکی از آیات قرآن کریم تبیین نمائید؟ و در پایان چه نکته تربیتی از آن برداشت می کنید؟ ( 150 تا 250 کلمه)

Comments

جزء یازدهم سوره یونس 

إِنَّ رَبَّكُمُ اللهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مَا مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (۳)

پروردگار شما خداوندی است که آسمانها و زمین را در شش روز [ شش دوران آفرید؛ سپس بر تخت (قدرت قرار گرفت و به تدبیر کار (جهان) پرداخت؛ هیچ شفاعت کننده ای جز با اذن او نیست؛ این است ،خداوند پروردگار شما پس او را پرستش کنید آیا متذکر نمیشوید؟

إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ(٤)

بازگشت همه شما بسوی اوست خداوند وعده حقی فرموده؛ او آفرینش را آغاز میکند سپس آن را باز میگرداند تا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادهاند، بعدالت جزا دهد؛ و برای کسانی که کافر ،شدند نوشیدنی از مایع سوزان است؛ و عذابی ،دردناک بخاطر آنکه کفر می ورزیدند

هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءٌ وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالحِسَابَ مَا خَلَقَ اللهُ ذَلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٥)

او کسی است که خورشید را روشنایی و ماه را نور قرار داد؛ و برای آن منزلگاههایی مقدر کرد تا عدد سالها و حساب کارها را بدانید؛ خداوند این را جز بحق نیافریده او آیات خود را برای گروهی که اهل دانشند شرح میدهد.

إِنَّ فِي اخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ (٦)

مسلماً در آمد و شد شب و روز و آنچه خداوند در آسمانها و زمین ،آفریده آیات و نشانه هایی) است برای گروهی که پرهیزگارند و حقایق را می بینند.

إِنَّ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُوا بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ

آنها که ایمان به ملاقات ما و روز رستاخیز ندارند و به زندگی دنیا خشنود شدند و بر آن تکیه کردند و آنها که از آیات ما غافلند.

نکته تربیتی: آیات فوق را میتوان در جواب سوال شاگردان در خصوص چگونگی به وجود آمدن دنیا و اینکه انسان بعد از مرگ چه میشود که چیزی غریزی است و هر انسانی در طول زندگی به آن فکر میکرد پاسخ داد و همچنان با آموزش معاد میتوان آنها را تربیت کرد که به اعمال خود فکر کنند. 

---

مائده عاملی

ءأَنتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاء بَنَاهَا ـ رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا

(آيا خلقت شما سخت‌تر است يا آفرينش آسمان كه خدايش بنا و سقف آن را بالا برده و آن را منظم ساخته است)

“نازعات ـ 27 -28”

این آیه به معنای ارزش و اهمیت  آسمان و طبیعت هست که بعضی وقت ها این ارزش توسط انسان ها  نادیده گرفته میشود و خود را صاحب طبیعت و ارزشمند تر از هرچیز میداند و ارزش موارد دیگر را نادیده میگیرد

و به خود اجازه ی تصرف و حتی از بین بردن طبیعت را میدهد

نکته تربیتی: باید به اهمیت طبیعت و مراقبت از ان توجه شود

مائده عاملی

و راجب  احترام به آسمان ها و طبیعت تفکر کرد

خداوند در آیه متعددی در قرآن مثل سوره ی ال رحمان راجب گیاهان، بارندگی ها ،نظم و دریا ها راجب اهمیت و ارزش طبیعت صحبت کردن

---

جزء یازدهم سوره یونس 

إِنَّ رَبَّكُمُ اللهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مَا مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (۳)

پروردگار شما خداوندی است که آسمانها و زمین را در شش روز [ شش دوران آفرید؛ سپس بر تخت (قدرت قرار گرفت و به تدبیر کار (جهان) پرداخت؛ هیچ شفاعت کننده ای جز با اذن او نیست؛ این است ،خداوند پروردگار شما پس او را پرستش کنید آیا متذکر نمیشوید؟

إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ(٤)

بازگشت همه شما بسوی اوست خداوند وعده حقی فرموده؛ او آفرینش را آغاز میکند سپس آن را باز میگرداند تا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادهاند، بعدالت جزا دهد؛ و برای کسانی که کافر ،شدند نوشیدنی از مایع سوزان است؛ و عذابی ،دردناک بخاطر آنکه کفر می ورزیدند

هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءٌ وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالحِسَابَ مَا خَلَقَ اللهُ ذَلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٥)

او کسی است که خورشید را روشنایی و ماه را نور قرار داد؛ و برای آن منزلگاههایی مقدر کرد تا عدد سالها و حساب کارها را بدانید؛ خداوند این را جز بحق نیافریده او آیات خود را برای گروهی که اهل دانشند شرح میدهد.

إِنَّ فِي اخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ (٦)

مسلماً در آمد و شد شب و روز و آنچه خداوند در آسمانها و زمین ،آفریده آیات و نشانه هایی) است برای گروهی که پرهیزگارند و حقایق را می بینند.

إِنَّ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُوا بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ

آنها که ایمان به ملاقات ما و روز رستاخیز ندارند و به زندگی دنیا خشنود شدند و بر آن تکیه کردند و آنها که از آیات ما غافلند.

نکته تربیتی: آیات فوق را میتوان در جواب سوال شاگردان در خصوص چگونگی به وجود آمدن دنیا و اینکه انسان بعد از مرگ چه میشود که چیزی غریزی است و هر انسانی در طول زندگی به آن فکر میکرد پاسخ داد و همچنان با آموزش معاد میتوان آنها را تربیت کرد که 

به اعمال خود فکر کنند. 

Answer 1

یکی از مهم ترین خصوصیات جهان آفرینش ویژگی هدفمند بودن آن است.

خداوند در آیات قرآن می فرماید: «وَما خَلَقْنَا السَّماءَ وَالْأَرْضَ وَما بَینَهُما باطِلاً» (ما آسمان و زمین و آنچه را میان آنهاست بیهوده نیافریدیم).

و می فرماید: «وَما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَالْأَرْضَ وَما بَینَهُما لاعِبِینَ» (و ما آسمانها و زمین وآنچه را که در میان این دو است به بازى[و بى هدف] نیافریدیم).

 همچنین در آیه دیگر می فرماید: «أَ وَلَمْ یتَفَکَّرُوا فِی أَنْفُسِهِمْ ما خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ وَما بَینَهُما إِلاَّ بِالْحَقِ» (آیا آنان با خود نیندیشیدند که خداوند، آسمان ها و زمین و آنچه را میان آن دو است، جز به حق نیافریده است؟!).

خداوند در آیه دیگر می فرماید: «أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناکُمْ عَبَثاً وَأَنَّکُمْ إِلَینا لا تُرْجَعُونَ»(5(آیا گمان کردید شما را بیهوده آفریده ایم، و به سوى ما بازگردانده نمى شوید؟!).

همچنین می فرماید: «أَ یحْسَبُ الْإِنْسانُ أَنْ یتْرَکَ سُدی»(آیا انسان گمان مى کند بى هدف رها مى شود؟!)

در تمامی این آیات آفریننده هستی به هدفمند بودن پیدایش جهان هستی و انسان ها اشاره کرده است و انسان را به تفکر و تعقل دعوت میکند. و میفرماید که نباید اینگونه بپندارند که زندگی و آفرینش آنها بیهوده بوده است. و در تلاش برای رشد و تکامل باشند.

Answer 2

(بسم الله الرحمن الرحیم)

سوره یونس آيه ۵:

هُوَ ٱلَّذِي جَعَلَ ٱلشَّمۡسَ ضِيَآءٗ وَٱلۡقَمَرَ نُورٗا وَقَدَّرَهُۥ مَنَازِلَ لِتَعۡلَمُواْ عَدَدَ ٱلسِّنِينَ وَٱلۡحِسَابَۚ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ إِلَّا بِٱلۡحَقِّۚ يُفَصِّلُ ٱلۡأٓيَٰتِ لِقَوۡمٖ يَعۡلَمُونَ.

اوست كه خورشيد را فروزان و ماه را تابان قرار داد، و براى ماه منازلى [چون هلال، تربيع، بدر و محاق] مقدّر ساخت تا شمار سال و حساب [ماه، هفته، اوقات امور زندگى و تنظيم برنامه هاى معيشت] را بدانيد خدا آنها را جز به درستى و راستى نيافريده؛ او نشانه ها را براى گروهى كه دانايند [بدون هر گونه ابهام] بيان مى كند.

این آيه به قسمت هايى از آيات عظمت خدا در جهان آفرينش اشاره می کند: او كسى است كه خورشيد را ضياء و روشنى و قمر را نور قرار داد. ( هُوَ اَلَّذِي جَعَلَ اَلشَّمْسَ ضِيٰاءً وَ اَلْقَمَرَ نُوراً.) خورشيد با نور فرا گيرش نه تنها بستر موجودات را گرم و روشن مى‌سازد بلكه در تربيت گياهان و پرورش حيوانات سهم عمده و اساسى دارد و اصولا هر حركت و جنبشى در كره زمين وجود دارد حتى حركت بادها و امواج درياها و جريان رودها و آبشارها از بركت نور آفتاب است و اگر روزى اين نور حيات بخش از زمین ما قطع شود، در فاصله كوتاهى تاريكى و سكوت و مرگ همه جا را فرا خواهد گرفت. سپس به يكى ديگر از آثار مفيد وجود ماه اشاره می کند: خداوند براى آن منزلگاه هايى مقدر كرد تا شماره سال ها و حساب زندگى و كار خويش را بدانيد. ( وَ قَدَّرَهُ مَنٰازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ اَلسِّنِينَ وَ اَلْحِسٰابَ‌). يعنى اگر مى‌بينيد ماه از نخستين شب كه هلال باريكى بيش نيست رو به افزايش مى‌رود تا حدود نيمه ماه و از آن پس تدريجا کمتر می شود بعد در تاريكى فرو مى‌رود و بار ديگر به شكل هلال ظاهر مى‌گردد و همان شرایط قبلی را دوباره طى مى‌كند، اين دگرگونى بيهوده نيست، بلكه يك تقويم بسيار دقيق و طبيعى است كه همه می توانند حساب تاريخ كارها و امور زندگى خود را نگهدارند و در پايان آيه تاكيد مى‌كند كه خدا آيات و نشانه‌هاى خود را براى آنها كه مى‌فهمند و درك مى‌كنند شرح مى‌دهد. (يُفَصِّلُ اَلْآيٰاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ‌) اما بی خبران از كنار همه اين آيات و نشانه‌هاى پروردگار مى‌گذرند و كمترين چيزى از آن درك نمى‌كنند.

و در آيه ۱۶ سوره نوح می خوانیم که خداوند ماه را در ميان آسمان هاى هفت گانه مايه نور و روشنايى براى شما قرار داد و خورشيد را چراغ فروزانى (وَ جَعَلَ اَلْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً وَ جَعَلَ اَلشَّمْسَ سِرٰاجاً). درست است كه در آسمان هاى هفت گانه ميليون ها ستاره وجود دارد كه از خورشيد و ماه ما نيز درخشان تر است ولى آنچه براى ما مهم است و در زندگى ما تاثیر دارد همين خورشيد و ماه منظومه شمسى است که روز و شب ما را روشن می کنند. تعبير به "سراج" (چراغ) درباره "خورشيد" و "نور" در مورد "ماه" به این دلیل است كه نور خورشيد از درون خودش به وجود می آید مانند چراغ، اما نور ماه از درون خودش نيست و شبيه بازتابى است كه از آئينه منعكس مى‌شود.

در آیه ۱۹۰ سوره آل عمران:

إِنَّ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱخۡتِلَٰفِ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ لَأٓيَٰتٖ لِّأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ.

يقيناً در آفرينش آسمان ها و زمين، و آمد و رفت شب و روز، نشانه هايى [بر توحيد، ربوبيّت و قدرت خدا] براى خردمندان است.

هم می خوانیم که آيات قرآن تنها براى خواندن نيست، بلكه براى فهم و درك مردم نازل شده و تلاوت و خواندن آيات مقدمه‌اى است براى انديشيدن تا هر كس به اندازه پيمانه استعداد و تفكرش از اين اقيانوس بى‌كران سهمى ببرد.

Answer 3

ان ربکم الله الذی خلق السماوات و الارض  فی سته الایام  ثم استوی علی العرش یدبر الامر ما من شفیع الا من بعد ادنه ذلکم الله ربکم باعلدوه افلا تذکرون

پروردگار شما خداوندی است که آسمان ها و زمین را در شش روز آفریده سپس بر تخت قدرت قرار گرفت و تدبیر کار جهان پرداخت.هیچ شفاعت کننده ای جز با اذن او نیست این است خداوند پروردگار شما پس او را ستایش کنید آیا متذکر نمیشوید

از این آیه اینگونه برداشت میشود که بر اساس اینکه خدا خالق کل است کنترل کل امور بعلاوه هر شفاعتی به دست خداست حتی اگر شفاعت کننده غیر خدا باشد

نکته تربیتی برداشت شده از این آیه این است که در مشخصه خدامحوری تربیت باید توجه دانش آموزان را به قدرت بی نهایت خدا که سرچشمه تمام پدیده های شگفت دنیوی است جلب کنیم و اینکه در نهایت مسئول بخشش اعمال آنها حتی اگر انسانی در این میان واسطه باشد هم خداست پس باید بیشترین توجهشان به خدا و قدرت او در حالی که او را پرستش میکنند باشد.

Answer 4

”به نام آفرینش زیبایی ها“

یکی از خصوصیات جهان هستی، آفرینش جهان از نظر قرآن کریم با جمال و زیبایی آمیخته است و این زیبایی‌ها با مصادیق آن در قرآن کریم به بهترین وجه مشاهده میشود و خداوند در بخش‌های زیادی از این زیبایی‌ها یاد می‌کند.

در‌ابتدا باید به این نکته اشاره کنیم که هستی و عالم تکوین از آن خداوند زیبا و جمیل مطلق است و یکسره زیباااست چون جلوه زیبایی، خود زیباست از طرف دیگر عالم تشریع خداوند که یکی از آنان قرآن مجید است و تمام زیبایی‌ها را داراست: از قرائت آن به بدیع‌ ترین و دل انگیز ترین سبک‌ ها تا خطاطی و ترسیم آن به دلرباترین نقوش، صحافی و تزیین و رازهای بین کلمات و حروف و امثال، شامل زیبایی های ظاهری قرآن است.

همانطور که در قرآن کریم خداوند می‌فرماید:

« الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِينٍ»([12])

او همان كسي است كه هرچه را آفريد، زيبا آفريد، بنابراين هرچه خداوند آفريده، اعم از مادي ومجرد، به زيبايي خلق شده‌اند.

از سويي ديگر آيه قرآن مي‌گويد:

«فَأَيْنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِ» ([13])

به هرسو نگاه كنيد خدا آنجاست.پس تمامي موجودات هستي نيز جلوه او هستند و زيبا. همه وجه خدايند.

نکته تربیتی :

یک معلم در کلاس باید زیبایی ها را برای روح و روان وجسم یک دانش‌آموز خلق کند، تجربه نشان داده معلمانی که در کلاس درس فعالیت و تحرک بیشتری داشته، به شغل خود علاقه و عشق و زیبایی می‌ورزند، و هدف‌ های متنوعی دارند، همیشه به عنوان فردی شاداب و بانشاط و موفق در شغل خود نزد دیگران شناخته می‌شوند.

هنرِ معلم در زیبا ساختن چگونگی تدریس میباشد هر چقدر که در درس و کلمات با آهنگ و هماهنگی زیبایی گفته شود یادگیری بهتری صورت میگیرد!

Answer 5

به نام آنکه جان را فکرت آموخت

"أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ ۖ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ" (سوره النور، آیه 41)

آیا ندیدی که همه در آسمان‌ها و زمین و پرندگان به خدا سپاسگزاری می‌کنند؟ هر یک از آن‌ها سپاس خود را می‌داند و خدا همه‌چیز را می‌داند که چه می‌کنند.

برداشت و تفسیر شخصی: طبق فرمایش این آیه‌ی الهی، خداوند متعال جهان هستی و تمامی موجودات عالم اعم از حیوانات و طبیعت چه جاندار و چه بی‌جان را زنده و بنده‌ی خود آفریده است.

اگر چه تخته سنگی در دل طبیعت به ظاهر بی‌جان و ساکن می‌نماید، همواره به همراه دیگر موجودات تسبیح‌گوی و شکرگذار درگاه خدای سبحان هستند و او را پرستش می‌کنند.

نکته تربیتی این آیه برای انسان، میتواند این باشد که دست از غفلت از خالق خود و غرور بیهوده‌ی خود بکشد و سر تعظیم دربرابر عظمت الله فرود آورد که او نیز همچون دیگر مخلوقات هدفی جز پرستش و بندگی خدا ندارد.

Answer 6

آیه ۲۱۴ سوره بقره

أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ ۖ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّىٰ يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَىٰ نَصْرُ اللَّهِ ۗ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ.

آیا گمان کرده‌اید که به بهشت داخل شوید بدون امتحاناتی که پیش از شما بر گذشتگان آمد؟ که بر آنان رنج و سختیها رسید و همواره پریشان خاطر و هراسان بودند تا آن گاه که رسول و گروندگان با او (از خدا مدد خواستند و) گفتند: بار خدایا، کی ما را یاری کنی؟ (در آن حال خطاب شد: بشارت دهد که) هان! همانا یاری خدا نزدیک است.

این آیه بیانگر محدودیت و تزاحم در عالم طبیعت است.

موجودات مادی چون محدود به زمان و مکان هستند یک موجود مادی در یک لطظه نمیتواند در دو مکان باشد یا دو موجود مادی نمیتوانند همزمان در یک مکان باشند‌. همچنین موجودات مادی در اصل وجودشان با هم تزاحم دارند.

در افعال موجودات نیز تزاحم وحود دارد مثلا انسان نمیتواند همزمان هم پشت سرش را ببیند هم جلو رویش را.

بر این اساس تعلیم تربیت نیز با محدودیت ها و موانعی روبروست چون انسان یکی از موجودات عالم طبیعت است. توقع اینکه تعلیم و تربیت بدون هیچ مشکل و سختی انجام بگیرد توقع نابجایی است. پس ما باید موانع و چالش ها و محدودیت ها را در نظر داشته باشیم و برای آن ها برنامه ریزی کنیم.

پس برای اینکه بتوانیم معلم خوبی باشیم و فرایند تعلیم و تربیت را به درستی طی کنیم باید صبر و حوصله داشته باشیم و پایداری بورزیم و همچنین بر خداوند متعال توکل کنیم.